دريابند به اصلاح آن پردازند و اگر انتفاع يابند فقير مولف را بدعاى خير ياد فرمايند قطعه گر چه اسفار كثيره هست در علم العلاج * ليك در نقص و ضرر كمتر از انها اسلم است ماهر اين فن بداند كين قرابادين من * در ضخامت اصغرست و در منافع اعظم است باب الالف مشتمل بر پنج فصل فصل اول در ايارجات ايارج فيقرا من تاليف بقراط است و معناه المر النافع و مشحم گويند وقتىكه داخل كرده مىشود شحم حنظل و نفع مىكند اكثر اقسام صداع را و دماغ و معده را از اخلاط غليظه پاك گرداند و بفالج و لقوه و استرخاى زبان و وجع المفاصل و قولنج مفيد و دفع قى قولنجى نمايد و گويند كه بگرده ضرر دارد و مصلح او عناب‌ست و ايارج به اطريفل منقى دماغ‌ست و با گلقند منقى معده و حكيم اكمل خان‌صاحب اكثر باطريفل صغير يا كشنيزى يا گلقند ممزوج نموده استعمال مىفرمودند و منافع بسيار مشاهده مىنمودند سنبل الطيب دارچينى عود بلسان حب بلسان سليخه مصطگى اسارون زعفران از هر يك جزوى صبر سقوطرى دو وزن ادويه شربتى دو درم بعسل و آب گرم در حالتى كه معده ممتلى نبود و بعضى صبر هموزن ادويه مىكنند ايارج كبير كه تنقيهء دماغ كند و جميع اوجاع راس را كه از صفرا و بلغم يا سودا بود نافع و مائل باعتدال منقول از ايضاح كتيرا يك درم نمك هندى دو نيم درم گل سرخ زنجبيل هر يك سه درم شحم حنظل سه نيم درم سقمونيا چهار درم هليلهء كابلى پنج درم افتيمون اسطوخودوس هر يك شش درم هليلهء زرد بهفت درم ايارج فيقرا تربد موصوف هر يك ده درم قدر خوراك چهار درم بماء فانيذ يا ماء السكر ايارج بارد نافع‌ست بامراض گرم سر مثل صداع و دوار و رمد و اوجاع گوش و دندان منقول از ذكائى و معمولى پوست هليله زرد و تربد موصوف بروغن بادام چرب كرده بنفشهء خشك از هر يك دوازده درم ايارج فيقرا كه صبر آن را مغسول كرده باشند ده درم گل سرخ تخم كاسنى از هر يك پنج درم كتيرا محمودهء مشوى هر يك سه درم و يك ثلث كوفته بيخته در ظرف شيشه نگاهدارند شربتى سه درم بآبى كه در آن ترنجبين يا شيرخشت حل كرده باشند و در بعضى نسخه گل نيلوفر تخم خيارين نيمكوفته اضافه ديده شد و بعضى صبر نصف درم اضافه كرده به عمل مىآرند براى اخراج صفراى دماغى و علل جگر مفيد مىافتد فصل دوم در اطريفلات اطريفل كشنيزى مقوى دماغ و معده و معمول به امراض سر و چشم و گوش كه از صعود ابخره و نزله عارض شود صفت آن پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى هليله سياه پوست بليله آمله مساوى كشنيز خشك مقشر برابر همه ادويه كوفته بيخته بروغن بادام يا روغن گاو چرب كرده با سه چند شهد خالص مقوم بسرشند و بعد چهل روز تا يك توله بخورند و اگر اجزاى مذكوره را بطريق سفوف همراه نبات يا نمك بخورند و يا كوفته در آب شب تر كرده صبح صاف نموده در فصل و مزاج حار به اشربهء مناسبه يا نبات به قدر دو توله استعمال كنند نفع بامراض مذكور و رفع قبض نمايد و گاهى كشنيز برابر مجموع ادويه داخل كرده مىشود و آن در سرعت منع بخار موثرترست و اگر كشنيز مقشر نصف وزن مجموع گيرند يعنى هليلجات هر يك دو درم و كشنيز پنج درم و روغن بادام شيرين و گل گاو زبان هر يك دو درم مشك يك ماشه كافور سه ماشه زعفران دو ماشه گلاب به قدر مناسب شهد خالص دو چند نبات سفيد يك چند اضافه نموده مرتب سازند درين صورت بصداع و دوار و خفقان حار و سوزش دماغ نافع‌ست و اين مسمىست به اطريفل كشنيزى مزعفر نوع ديگر كه در تقويت دماغ و رفع يبوست و منع بخارات معده معمول